Son dəqiqə
.jpg)
- 24 Sentyabr 2026
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) son hesabatına əsasən, bu ilin ötən iyul ayında qlobal ərzaq məhsullarının qiymətləri Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsünün dayandırılması və düyüyə yeni ticarət məhdudiyyətlərinin təsiri ilə artıb. Qlobal miqyasda satılan ərzaq mallarının beynəlxalq qiymətlərində aylıq dəyişiklikləri izləyən FAO Ərzaq Qiymətləri İndeksi iyul ayında orta hesabla 123,9 bənd təşkil edib ki, bu da əvvəlki ayla müqayisədə 1,3 faiz artaraq 2022-ci ilin iyul ayı səviyyəsindən 11,8 faiz aşağı göstəricidir.
Artım yeddi aylıq ardıcıl enişdən sonra iyun ayından 12,1 faiz yüksələn FAO Bitki Yağı Qiymətləri İndeksində kəskin sıçrayışla əlaqədardır. Beynəlxalq günəbaxan yağı qiymətləri əsasən Rusiyanın Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsünün həyata keçirilməsini dayandırmaq qərarından sonra ixrac edilə bilən qadağalarla bağlı yenilənmiş qeyri-müəyyənliklər səbəbindən 15 faiz yüksəlib. Palma, soya və kolza yağlarının dünya qiymətləri aparıcı istehsalçı ölkələrdə hasilat perspektivləri ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən artıb. Bu arada, palma yağının dünya qiymətləri də nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb ki, bu da aparıcı istehsalçı ölkələrdə hasilatın zəifləməsi perspektivlərini əks etdirir. Soya və kolza yağlarına gəldikdə, beynəlxalq qiymətlər, müvafiq olaraq, Amerika Birləşmiş Ştatlarında soya və Kanadada kolza istehsalı perspektivləri ilə bağlı narahatlıqların davam etməsi ilə bağlıdır. Dünya bazarında xam neft qiymətlərinin artması da bitki yağının qiymətlərinə dəstək olub.
FAO Taxıl Qiymətləri İndeksi iyulda iyun ayına nisbətən 0,7 bənd (0,5 faiz) və bir il əvvəlki qiymətindən 21,3 bənd (14,5 faiz) aşağı düşüb. Bu ayın cüzi enişi beynəlxalq qaba taxıl qiymətlərinin iyun ayında 4,8 faiz ucuzlaşmasından qaynaqlanır. Beynəlxalq qarğıdalı qiymətlərinin düşməsi Argentina və Braziliyada davam edən məhsul yığımında tədarükün artması və şəraitin bir qədər yaxşılaşdığı, əkin sahəsinin yuxarıya doğru yenidən nəzərdən keçirildiyi Amerika Birləşmiş Ştatlarında potensial olaraq gözləniləndən daha yüksək istehsal hesabınadır. Digər iri taxıllar arasında sorqunun dünya qiymətləri qarğıdalı ilə paralel olaraq aşağı düşmüş, arpanın dünya qiymətləri isə demək olar ki, sabit olmuşdur. Bunun əksinə olaraq, beynəlxalq buğda qiymətləri 1,6 faiz artıb. Rusiya Federasiyasının Qara Dəniz Taxıl Təşəbbüsünün həyata keçirilməsinin dayandırılması qərarından sonra Ukraynanın ixracı ilə bağlı qeyri-müəyyənlik və sonradan Ukraynanın liman infrastrukturuna hər iki ölkə üzrə zərər dəyməsi ilə əlaqədar olaraq, son doqquz ayda qiymətlərdə ilk artım qeydə alınıb.
FAO-nun qlobal taxıl istehsalı ilə bağlı yeni proqnozu 2023-cü il üzrə 2 819 milyon ton təşkil edir ki, bu da illik müqayisədə 1,1 faiz yüksək olmaqla rekord həddə çatıb. Bu artım, demək olar ki, tamamilə qlobal buğda istehsalı üçün daha yaxşı perspektivləri əks etdirir, proqnoz 0,9 faiz qaldırılıb. Baxmayaraq ki, 2022-ci ildə qeydə alınan rekorddan hələ də 18,4 milyon aşağıdır. Yazlıq buğdanın əsasən becərildiyi Kanada və Qazaxıstan üçün də proqnozlar cüzi şəkildə artırılıb. Bu yaxınlarda açıqlanan rəsmi hesablamalar isə Türkiyənin buğda istehsalı üzrə ilkin proqnozları daha yüksəkdir.
2023-cü ildə qaba taxılların qlobal istehsalına dair proqnoz qismən azaldılıb, lakin 1 512 milyon ton səviyyəsində müəyyən edilən 2022-ci ilə nisbətən hələ də 2,9 faiz yüksəkdir. Qeyri-bərabərliyə görə Şərqi Afrika ölkələri üçün qarğıdalı istehsalı proqnozlarına aşağı yönlü düzəlişlər daxildir, məhsuldarlıq potensialını məhdudlaşdıran yağışın az paylanmasıdır.
Qlobal qarğıdalı ticarəti 2023/24-cü illərdə 0,8 faiz azalıb. Avropa İttifaqında idxal tələbin 2022/23-cü illərdə yüksək səviyyəsindən geri qalacağı və Ukraynadan ixracın azalacağı proqnozlaşdırılır. Dünya arpa ticarətinin də 2023/24-cü illərdə daralacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da əsasən Avstraliyadan satışların proqnozlaşdırılan azalmasını və Asiyada daha zəif tələbi əks etdirir. Banqladeş, Çin və Nigeriya üçün azaldılmış idxal gözləntilərini böyük ölçüdə əks etdirən FAO-nun 2023-cü ildə (yanvar-dekabr) beynəlxalq düyü ticarəti proqnozu iyun ayı proqnozundan 0,6 milyon ton və 2022-ci ildən 5,1 faiz aşağı olmaqla 53,0 milyon tona endirilmişdir.
Dünya arpa ticarətinin də 2023/24-cü illərdə daralacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da əsasən Avstraliyadan satışların proqnozlaşdırılan azalmasını və Asiyada daha zəif tələbi əks etdirir. Əksinə, qlobal sorqo ticarətinin genişlənəcəyi proqnozlaşdırılır ki, bu da Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən satışların gözlənilən bərpası və Çin tərəfindən daha böyük alışlarla əlaqədardır.
FAO-nun Bütün Düyü Qiymətləri İndeksi iyul ayında 2,8 faiz artaraq 2011-ci ilin sentyabr ayından bəri ən yüksək səviyyəyə çatdı və bu, əsasən Hindistan bazar seqmentində qiymət artımı hesabına baş verdi. Bu bazarda Hindistanın 20 iyulda düyü ixracına qadağa qoyması ilə yanaşı, digər mənşələrdə daha çox satış gözləntilərini gücləndirdi və mövsümi olaraq daha sıx təchizat və Asiya alışları ilə qiymətlərə tətbiq olunan yuxarı təzyiqi gücləndirdi.
FAO-nun Bütün Düyü Qiymətləri İndeksi son 1 il ərzində 19,7 faiz artaraq 2011-ci ilin sentyabrından bu yana ən yüksək nominal səviyyəyə çatıb. Çünki Hindistanın bu il iyulun 20-də düyü ixracına qadağa qoyması digər mənbələrdə daha çox satış gözləntilərini gücləndirdi. Mövsümi olaraq daha sıx tədarüklər və Asiyada alışlar qiymətlərə yuxarı təzyiq göstərir. FAO xəbərdarlıq edib ki, düyü qiymətlərindəki bu yüksəliş təzyiqi “dünya əhalisinin böyük bir hissəsi, xüsusən də ən yoxsullar və gəlirlərinin daha çox hissəsini ərzaq almağa həsr edənlər üçün əhəmiyyətli ərzaq təhlükəsizliyi narahatlığını artırır”. İstehsal, istehlak və qiymətlər üzərində davam edən mənfi nəticələr bir çox ölkələrdə ərzaq üzrə inflyasiyasını gücləndirmək riski yaradır.
Keçən ay FAO Şəkər Qiyməti İndeksi orta hesabla 146,3 bənd təşkil edərək, iyun ayına nisbətən 3,9 faiz azalıb. Lakin ötən ilin eyni ayındaki səviyyədən 29,6 faiz yüksəkdir. Braziliyada 2023/24 şəkər qamışı məhsulunun yaxşı tərəqqisi və Hindistanda böyüyən əksər ərazilərdə torpağın rütubət şəraitindən faydalanan yaxşı yağışlar iyul ayında dünya şəkər qiymətlərinə təsir edib. Dünyanın ən böyük şəkər idxalçıları olan İndoneziya və Çində idxal tələbinin zəifləməsi qiymətlərə əlavə aşağı təzyiq göstərib. Bununla belə, 2023/24 şəkər qamışı məhsullarına potensial tələbin artması ilə bağlı davamlı narahatlıqlar qalır.
FAO süd məhsullarının qiymət indeksi iyul ayında 0,4 faiz azalaraq 2022-ci ilin iyul ayından 20,6 faiz aşağı olub. Dünya pendir qiymətləri son zamanlar kəskin enişlərdən sonra bir qədər bərpa olunub, çünki isti hava Avropada mövsümi olaraq azalan süd tədarükünə təsir edib.
FAO Ət Qiyməti İndeksi son 1 ildə 5,1 faiz aşağı düşüb. Beynəlxalq iribuynuzlu heyvanların ətinin qiymətləri düşüb. Bu, Okeaniyada daha yüksək ixrac imkanlarını əks etdirir, daha yüksək ehtiyatlar və ləng daxili satışlar fonunda Asiya bazarlarında idxal tələbinin azalması ilə üst-üstə düşür. Əsas istehsalçı rayonlarda quş qripi epidemiyasının davamlı təsirlərinə baxmayaraq, aparıcı ixracatçılarda tədarükün artması səbəbindən quş ətinin qiymətləri də bir qədər ucuzlaşıb. Bu arada, qoyun ətinin qiymətlərindəki enişlər ardıcıl üçüncü ay davam edib ki, bu da Okeaniyada yüksək tədarük imkanlarını və Çin və Qərbi Avropa da daxil olmaqla aparıcı idxalçıların aşağı tələbini əks etdirir. Əksinə, Qərbi Avropa və Amerika Birləşmiş Ştatlarından sıx təchizat davam edir.
Heç şübhəzsiz ki, dünya ərzaq bazarında baş verənlər Azərbaycana da təsir göstərir, xüsusən də idxal məhsulları bahalaşır. Belə ki, rəsmi statistikaya görə, 2023-cü ilin yanvar-iyun aylarında istehlak qiymətləri indeksi 2022-ci ilin yanvar-iyun aylarına nisbətən 112,7 faiz, o cümlədən ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə 115,1 faiz, qeyri-ərzaq məhsulları üzrə 111,4 faiz, əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə 110,5 faiz təşkil edib. 2023-cü ilin iyun ayında istehlak qiymətləri indeksi əvvəlki aya nisbətən 99,1 faiz, əvvəlki ilin iyun ayına nisbətən 110,6 faiz təşkil etmişdir. Yəni son 1 ildə qiymətlər 10,6% artıb. Diqqət çəkən məqamlar da var. Məsələn, dünya bazarında son bir ildə iri buynuzlu heyvanların əti uçuzlaşdığı halda, Azərbaycanda bahalaşıb...
Mahir Həmzəoğlu
.jpg "Rusiyadan Ermənistana yeni təzyiq kartı - miqrantların geri qaytarılması ehtimalı...")
